Sep 23, 2026

ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဝိညာဉ်၊ ကဗရ် နှင့် အာလမေ ဗရ်ဇတ်ခ် လောက၏ အခြေအနေများ အသေးစိတ်

ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဝိညာဉ်၊ ကဗရ် နှင့် အာလမေ ဗရ်ဇတ်ခ် (ကြားကာလကမ္ဘာ) ၏ အခြေအနေများ အသေးစိတ်

မေးခွန်း။ ။ ကျွန်တော်၏ ဇနီးသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀ ရက်နေ့၊ ဖဂျရ် အဇာန်ဆို ချိန်တွင် ဆေးရုံ၌ ဆေးကုသမှုခံယူနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါသည်။ သူမ၏ ကျန်းမာရေးသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ချို့တဲ့ခဲ့သော်လည်း ရောဂါအမည် မတပ်နိုင်ခဲ့ပါ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဆရာဝန်၏ စစ်ဆေးမှုနှင့် ဆေးစစ်ချက်မှတ်တမ်းများအရ ပြင်းထန်သောရောဂါတစ်ခု ခံစားနေရကြောင်း သိရှိခဲ့ရပါသည်။ သို့သော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် ဆေးကုသမှု စတင်ပြီးနောက် ကျန်းမာရေး တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း၊ အစားအသောက်နှင့် ရောဂါ၏ သဘောသဘာဝကို အလေးအနက် မထားနိုင်ခဲ့ပါ။ ၂၀၂၅ သြဂုတ်၊ စက်တင်ဘာမှ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလအထိ တွေ့ရသော လန်းဆန်းတက်ကြွမှုကို အမြဲတမ်း ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခဲ့ပါ။

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ၊ ရမဿွာန် နှင့် မတ်လ (အထူးသဖြင့် လမြင်သော ည) တို့တွင် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ဆိုးရွားလာခဲ့ပါသည်။ ထိုအချိန်တွင်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကဲ့သို့ပင် ဆေးကုသမှုအပိုင်းတွင် ပေါ့ဆမှုများ ရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ဒုတိယအပတ်တွင် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမည့်အစား ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ နောက်ဆုံးထွက်သက်အထိ ကျန်းမာရေး လုံးဝ ပြန်မကောင်းလာတော့ပါ။ နောက်ဆုံးအပတ်တွင် သတိတစ်ပိုင်း မေ့မြောနေသော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဖရ်ဇ်နမာဇ်များကို ဂရုတစိုက် မဖတ်နိုင်ခဲ့ဘဲ၊ တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်ခန့်သာ ဖတ်နိုင်ခဲ့မည် ထင်ပါသည်။

ယခုအခါ အောက်ပါကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ရှရီအသ်၏ လမ်းညွှန်ချက်ကို သိရှိလိုပါသည်- ၁။ နှစ်ပတ်ခန့် သတိတစ်ပိုင်း မေ့မြောနေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် တမလွန်ခရီးသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့ရချိန်၌ သူမ၏ အတွင်းစိတ်အခြေအနေ မည်သို့ရှိမည်နည်း။ နောက်ဆုံးနေ့တွင် အောက်ဆီဂျင် ပေးထားရပြီးနောက် ဝိညာဉ်ထွက်ခွာသွားခဲ့ပါသည်။ ထိုရက်များအတွင်း ရေချိုးသန့်စင်မှု ကိစ္စများ၊ ဖရ်ဇ်နမာဇ်များ၏ ပညတ်ချက်များနှင့် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်က လွတ်ဟင်းခဲ့သော ဖရ်ဇ်နမာဇ်၊ ဖရ်ဇ်ရိုဇာ များအတွက် ယခုအခါ မည်သို့ အစားထိုး ကုစားနိုင်မည်နည်း။ ၂။ ဝိညာဉ်ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ရေချိုးပေးခြင်း၊ ဂျနာဇာနမာဇ် ဖတ်ခြင်းမှစ၍ မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်သည်အထိ ကွယ်လွန်သူနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သို့သော အခြေအနေများ ရှိနေမည်နည်း။ သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် လူအားလုံး ကဗရ်တွင် ထားရစ်ခဲ့၍ ပြန်လာကြသောအခါ ကဗရ်အတွင်း ကွယ်လွန်သူ၌ မည်သို့သော အခြေအနေများ ချက်ချင်း ကြုံတွေ့ရမည်နည်း။ ၃။ သူမ၏ ကဗရ်သို့ နေ့စဉ် မည်သူလာရောက်နေကြောင်း ကွယ်လွန်သူက သိရှိနိုင်ပါသလား။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော်ကြောင့် သင်္ဂြိုဟ်ပြီးကတည်းက ယနေ့အထိ ကျွန်တော်သည် သူမ၏ ကဗရ်သို့ နေ့စဉ်သွားရောက်၍ အပြစ်များ ခွင့်လွှတ်ပေးရန် ဆုတောင်း (ဒုအာ) ပေးပါသည်။ ခင်ပွန်းတစ်ဦးအနေဖြင့် နေ့စဉ် ကဗရ်သို့ သွားရောက်ခြင်းသည် ရှရီအသ်နှင့် ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ ဗိဒ်အသ် သို့မဟုတ် ရှစ်ရ်က် (အလ္လာဟ်နှင့် ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှု) တွင် အကျုံးဝင်နေပါသလား။ ထို့ပြင် ကဗရ်သို့ သွားရောက်ခြင်းနှင့် ဖာသိဟဟ် ဖတ်ခြင်း၏ ကုသိုလ်သည် ကွယ်လွန်သူထံသို့ ရောက်ရှိပါသလား။ ၄။ ကဗရ်သို့ သွားတိုင်း သုသာန်ရှိ တမာပင်မှ သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းချိုး၍ သူမ၏ ကဗရ်ပေါ်တွင် တင်ပေးလေ့ရှိပါသည်။ ရှရီအသ်တွင် ၎င်းအား တားမြစ်ထားပါသလား။ သုသာန်မှ တမာကိုင်းချိုးခြင်းကြောင့် အပြစ် (ဂုနာဟ်) ဖြစ်နိုင်ပါသလား။ ၅။ အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် ကွယ်လွန်သူ၏ ကဗရ်သို့ သွားရောက်မှု လျော့နည်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ရက်ကွာဟသွားခြင်းများ ရှိလာပါက ယခုအခါ မိမိကဗရ်သို့ မည်သူမျှ မလာတော့ကြောင်း ကွယ်လွန်သူက သိရှိနိုင်ပါသလား။ ထိုအခြေအနေတွင် ကွယ်လွန်သူ မည်သို့ ခံစားရမည်နည်း။ ကဗရ်သို့ သွားရောက်မှု လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကွာဟခြင်းကြောင့် ကွယ်လွန်သူ ရရှိမည့် ကုသိုလ်အပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိပါသလား။ သို့သော်လည်း အင်ရှာအလ္လာဟ် ကျွန်တော် သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသရွေ့ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ စွမ်းအားပေးသနားမှုဖြင့် နမာဇ်ဖတ်ပြီးတိုင်း အခွင့်အရေးရသလို အိစ်သိဂ်ဖာရ်၊ ဒုအာများနှင့် အခြားသော ကောင်းမှုကုသိုလ် (အမလေ ခိုင်ရ်) များကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားရန် ကြိုးစားပါမည်။ ၆။ အာလမေ အရ်ဝါဟ် (ဝိညာဉ်ကမ္ဘာ)၊ အာလမေ ဗရ်ဇတ်ခ် (ကြားကာလကမ္ဘာ)၊ ဆွိရာသ် တံတား၊ မီဇာန် (ချိန်ခွင်)၊ ဟရှရ် (ရှင်ပြန်ထမည့်နေ့) တို့၏ အမှန်တရားကား အဘယ်နည်း။ ထို့ပြင် ကေယာမသ်နေ့တွင် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးတိုင်း၌ မည်သို့သော အခြေအနေများ ကြုံတွေ့ရမည်နည်း။ အနည်းငယ် အသေးစိတ် ရှင်းပြပေးပါ။ ၇။ ဝိညာဉ် (ရူးဟ်) ၏ အခြေအနေနှင့် ၎င်း၏ အမှန်တရားကား အဘယ်နည်း။ ၈။ အကယ်၍ ဇနီးမောင်နှံတွင် သားသမီး မရှိပါက၊ ခင်ပွန်းအနေဖြင့် ကွယ်လွန်သူ ဇနီး၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ရှရီအသ်အရ မည်သို့ ဆက်သွယ်ဆက်ဆံသင့်သနည်း။ အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ၏ မောင်နှမများက တူမများ၏ စကားကြောင့် ကျွန်တော်နှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်လိုက်ပါက၊ ရှရီအသ်အရ ၎င်းလုပ်ရပ်ကို မည်သို့ သတ်မှတ်မည်နည်း။ အကယ်၍ ကျွန်တော်က ဆွေမျိုးဆက်စပ်မှု (ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ) ကိုသာ ဦးစားပေးပြီး၊ ကျွန်တော့်ဘက်မှ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်းဟု ယူဆရမည့် မည်သည့်လုပ်ရပ်မျှ မရှိခဲ့ပါက၊ ဤကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုးတွင် ရှရီအသ်အရ ကျွန်တော် မည်သို့ ပြုမူရမည်နည်း။

အထက်ပါ ကိစ္စရပ်များအားလုံးနှင့် ပတ်သက်၍ ကုရ်အာန်နှင့် ဟဒီးစ်တော်များ၏ အလင်းပြမှုဖြင့် အသေးစိတ် ရှရီအသ် လမ်းညွှန်ချက် ပေးသနားတော်မူပါ။

အဖြေ။ ။ (၁) မေးမြန်းထားသော အခြေအနေတွင် အကယ်၍ သင့်ဇနီးသည် နောက်ဆုံး နှစ်ပတ်အတွင်း နမာဇ်နှင့်ပတ်သက်၍ မသိရှိနိုင်လောက်အောင်၊ အခြားသူက ပြောပြလျှင်လည်း နားမလည်နိုင်လောက်အောင် သတိတစ်ပိုင်း မေ့မြောနေခဲ့ပြီး ဤအခြေအနေသည် နှစ်ပတ်တိတိ ဆက်တိုက်ဖြစ်ခဲ့ပါက၊ ထိုကာလအတွင်းရှိ နမာဇ်များသည် ကင်းလွတ်ခွင့် (မအာဖ်) ရရှိပါသည်။ ကွာဇာ ဖတ်ရန် သို့မဟုတ် ဖိဒ်ယဟ် (အစားထိုးပေးကမ်းမှု) ပေးရန် မလိုအပ်ပါ။ သို့သော် ထိုရက်များအတွင်း သတိပြန်လည်လာ၍ နမာဇ်အကြောင်း သိရှိနားလည်ပြီး မည်သည့်နည်းနှင့်မဆို နမာဇ်ဖတ်ရန် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပါလျက်နှင့် နမာဇ်မဖတ်ခဲ့ပါက၊ ထိုရက်များရှိ နမာဇ်များကို တွက်ချက်၍ ၎င်းတို့အတွက် ဖိဒ်ယဟ် ပေးဆောင်ရပါမည်။ ထို့ပြင် ပြီးခဲ့သော ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် လွတ်ဟင်းခဲ့သော နမာဇ်များနှင့် ရိုဇာများအတွက်လည်း ဖိဒ်ယဟ် ပေးဆောင်ရပါမည်။ ဖိဒ်ယဟ် ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်မှာ- အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူက ဖိဒ်ယဟ် ပေးရန် ဝဆွီယသ် (မှာတမ်း) ထားခဲ့ပြီး ကျန်ရစ်သော ပိုင်ဆိုင်မှုများလည်း ရှိပါက၊ ကြွေးမြီများ ဆပ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိသော ပိုင်ဆိုင်မှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံ (၁/၃) မှ သူမ၏ ဝဆွီယသ်အတိုင်း ဖိဒ်ယဟ်ပေးရန် အမွေစားအမွေခံများအပေါ် ဝါဂျစ်ဗ် (မလုပ်မနေရတာဝန်) ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ ဝဆွီယသ် မထားခဲ့ပါက အမွေစားအမွေခံများအပေါ် ပေးဆောင်ရန် တာဝန်မရှိပါ။ သို့သော် အမွေစားအမွေခံများက မိမိတို့သဘောဆန္ဒအလျောက် ပေးဆောင်ပါက ကွယ်လွန်သူအတွက် ကောင်းမှုကုသိုလ် ဖြစ်ပါမည်။ ဖရ်ဇ်နမာဇ် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် ဖရ်ဇ်ရိုဇာ တစ်ရက်အတွက် ဖိဒ်ယဟ်ပမာဏမှာ ဆွဒကာသွလ် ဖိသိရ် (Fitr) တစ်ခုစာနှင့် ညီမျှပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဂျုံ ၁ ဒသမ ၇၅ ကီလိုဂရမ် (ပိဿာဝက်ခန့်) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်ရှိ ကာလပေါက်ဈေး ဖြစ်ပါသည်။ သတိထားသည့်အနေဖြင့် ဂျုံ ၂ ကီလိုဂရမ် သို့မဟုတ် ၎င်း၏တန်ဖိုးကို ပေးဆောင်သင့်ပါသည်။ တစ်ရက်လျှင် ဖရ်ဇ်နမာဇ် ၅ ကြိမ်နှင့် ဝိသ်ရ် နမာဇ် ၁ ကြိမ် ပေါင်း ၆ ကြိမ်ရှိသဖြင့် တစ်ရက်စာ နမာဇ်အတွက် ဖိဒ်ယဟ် ၆ ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဖိဒ်ယဟ် ပေးဆောင်ရမည့်သူ (မဆွ်ရဖ်) မှာ ဇကာသ် ပေးဆောင်နိုင်သူများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဆိုင်ယိဒ် (သို့မဟုတ်) ဟာရှင်မီ မဟုတ်သော၊ နိဆွာဗ် (သတ်မှတ်ပမာဏ) ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိသော မွတ်စလင် ဆင်းရဲသား (ဖကီးရ်) ကိုသာ ပေးရပါမည်။ ထို့ကြောင့် လွတ်ဟင်းခဲ့သော နမာဇ်၊ ရိုဇာများကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်၍ တစ်ခုလျှင် ဂျုံ ၁ ဒသမ ၇၅ ကီလိုဂရမ် သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဂျုံမှုန့် သို့မဟုတ် တန်ဖိုးငွေကို ထိုက်တန်သော မွတ်စလင် ဆင်းရဲသားတစ်ဦးအား ပေးဆောင်လိုက်ပါက ဖိဒ်ယဟ် ပေးဆောင်မှု အထမြောက်ပါမည်။

သေဆုံးချိန်တွင် ဝိညာဉ်ရုပ်သိမ်းခြင်းနှင့် အိလ္လီယီးန် (عِلّیِّین) နှင့် စစ်ဂျီးန် (سِجّین) (၂) သေဆုံးချိန်တွင် လူ၏ ဝိညာဉ်ကို ရုပ်သိမ်းခံရပါသည်။ သူတော်ကောင်းများ၏ ဝိညာဉ်များကို 'အိလ္လီယီးန်' (မြင့်မြတ်သောနေရာ) သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခံရပြီး၊ ကာဖိရ်နှင့် မုရှ်ရစ်က် (သာသနာပ) များ၏ ဝိညာဉ်များကိုမူ 'စစ်ဂျီးန်' (အောက်ဆုံးအဆင့်) သို့ ပို့ဆောင်ခံရပါသည်။ သို့သော် ဝိညာဉ်သည် အိလ္လီယီးန် သို့မဟုတ် စစ်ဂျီးန် တွင် ရှိနေသော်ငြားလည်း၊ သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် ဝိညာဉ်နှင့် ၎င်း၏ ခန္ဓာကိုယ်အကြား အထူးဆက်သွယ်မှုတစ်မျိုး ကျန်ရှိနေပါသည်။ မယစ်သ် (ကွယ်လွန်သူ) ကို ကဗရ်တွင် မြှုပ်နှံပြီးနောက် သင်္ဂြိုဟ်သူများ ပြန်လှည့်သွားကြသောအခါ မယစ်သ်သည် ၎င်းတို့၏ ဖိနပ်သံများကို ကြားရကြောင်း ခိုင်မာသော ဆွဟီးဟ် ဟဒီးစ်တော်များမှ သက်သေရှိပါသည်။ ထို့နောက် မွန်းကရ် နှင့် နကီးရ် (منکر و نکیر) ကောင်းကင်တမန်များ ရောက်လာပြီး သူ့ကို ထိုင်စေကာ မေးခွန်းများ မေးမြန်းကြပါသည်။ တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) သည် တစ်ခါတစ်ရံ ဆွဟာဗဟ်များအား သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် ကဗရ်အနီးတွင် ရပ်နေရန် အမိန့်ပေးလေ့ရှိပြီး၊ မယစ်သ်အတွက် အပြစ်များ ခွင့်လွှတ်ပေးရန်နှင့် (မေးခွန်းဖြေဆိုရာတွင်) ခိုင်မြဲမှုရှိစေရန် ဆုတောင်း (ဒုအာ) ပေးရန် လမ်းညွှန်တော်မူခဲ့ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအချိန်တွင် သူ့အား မေးမြန်းစစ်ဆေးနေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်ကို ထောက်ရှု၍ သင်္ဂြိုဟ်ပြီးပြီးချင်း မယစ်သ်အတွက် ဒုအာပြုလုပ်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပြီး မွတ်စ်သဟဗ် (နှစ်သက်ဖွယ်) ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

(၃) ကဗရ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်း (ဇိယာရသ် ပြုလုပ်ခြင်း) သည် ရှရီအသ်အရ ဂျာအိဇ် (ပိုင်) သည့်အပြင် နောင်တမလွန်ကို သတိရစေရန်နှင့် ကဗရ်ကျိန်းဝပ်သူများအတွက် ဒုအာ၊ အိစ်သိဂ်ဖာရ် ပြုလုပ်ပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မွတ်စ်သဟဗ် ပင် ဖြစ်ပါသည်။ သုသာန်သို့ သွားရောက်၍ ကဗရ်ရှိသူများကို စလာမ်ပေးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့အတွက် မဂ်ဖိရသ် (အပြစ်ငြိမ်းချမ်းခွင့်) ဒုအာပြုလုပ်ခြင်းသည် စွန္နသ် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ - အောက်ပါ ဒုအာကို ဖတ်နိုင်ပါသည်- "اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُّؤْمِنِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لَلَاحِقُونَ" (သို့မဟုတ်) "اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لَلَاحِقُونَ، يَغْفِرُ اللهُ لَنَا وَلَكُمْ" ထို့ကြောင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူက ကွယ်လွန်သူဇနီး၏ ကဗရ်သို့ နေ့စဉ်သွားရောက်ခြင်း၊ စလာမ်ပေးခြင်း၊ ဖာသိဟဟ်ဖတ်ခြင်းနှင့် မဂ်ဖိရသ် ဒုအာ ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် အခြေခံအားဖြင့် ရှရီအသ်နှင့် ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ ဗိဒ်အသ် သို့မဟုတ် ရှစ်ရ်က် မဟုတ်ပါ။ (ရှရီအသ်နှင့် မညီသော ယုံကြည်ချက် သို့မဟုတ် လုပ်ရပ်များ မပါဝင်ရပါ)။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အာခိရသ် (နောင်တမလွန်) ကို သတိရရန်၊ ကွယ်လွန်သူအတွက် ဒုအာ၊ အိစ်သိဂ်ဖာရ် နှင့် အီဆွာလေ စဝါဗ် ပြုလုပ်ရန်ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ကောင်းမှုကုသိုလ်ရစေမည့် လုပ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် နေ့စဉ် ကဗရ်သို့ သွားရောက်ခြင်းကို ရှရီအသ်အရ မလုပ်မနေရ (ဝါဂျစ်ဗ် သို့မဟုတ် လာဇင်မ်) ဟု ယုံကြည်သတ်မှတ်ထားခြင်းမျိုး မဖြစ်သင့်ပါ။ တစ်ရက်ရက် မသွားဖြစ်လျှင်လည်း အပြစ် (ဂုနာဟ်) မရှိပါ။ ထိုနည်းတူစွာ အဟ်လွတ်စ် စွန္နသ် ဝလ် ဂျမာအသ် ၏ အလိုအရ မယစ်သ်အတွက် ဒုအာ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ကောင်းမှုများ၏ ကုသိုလ်ကို ပို့သခြင်း (အီဆွာလေ စဝါဗ်) သည် ဂျာအိဇ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများ မယစ်သ်ထံသို့ ရောက်ရှိပါသည်။ ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် သေလာဝသ် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဆွဒကာ နှင့် ခိုင်းရာသ် (ဒါနပြုခြင်း)၊ နဖိလ်များ၊ ဟဂ်ျ၊ အွမ်ရဟ် နှင့် အခြားသော ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၏ အကျိုးကို မယစ်သ်ထံ ပို့သနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကဗရ်အနီးတွင် စူရဟ် ဖာသိဟဟ်၊ "ကွလ်" ၃ ပုဒ်၊ စူရဟ် ယာစင်းန် သို့မဟုတ် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းကိုမဆို ဖတ်ရွတ်၍ ကွယ်လွန်သူထံ ကုသိုလ်ပို့သနိုင်ပါသည်။ အီဆွာလေ စဝါဗ် ပြုလုပ်ရန် ကဗရ်သို့ မဖြစ်မနေ သွားရန်မလိုပါ။ ကဗရ်နှင့် အဝေးမှနေ၍လည်း ဒုအာ နှင့် အီဆွာလေ စဝါဗ် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ ရှရီအသ်သည် အီဆွာလေ စဝါဗ် အတွက် သီးသန့် နေ့ရက်၊ အချိန် သို့မဟုတ် ကာလကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် အဆင်ပြေသည့်အချိန်၊ နေရာတိုင်းတွင် နဖိလ် အမလ်များ ပြုလုပ်၍ ကွယ်လွန်သူထံ ကုသိုလ်ပို့သနိုင်ပါသည်။ သို့သော် မိမိသဘောအလျောက် သီးသန့် နေ့ရက်၊ အချိန် သို့မဟုတ် ကာလတစ်ခုကို မလုပ်မနေရအဖြစ် သတ်မှတ်၍ အီဆွာလေ စဝါဗ် ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခြင်းသည် မမှန်ကန်ပါ၊ ၎င်းကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမည်။

ကဗရ်ပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းစိမ်း တင်ခြင်း၏ ပညတ်ချက် (၄) ကွယ်လွန်သူ၏ ကဗရ်သို့ သွားရောက်ချိန်တိုင်း သုသာန်ရှိ တမာပင်မှ သစ်ကိုင်းစိမ်းတစ်ကိုင်းချိုး၍ ကဗရ်ပေါ်တွင် တင်ပေးခြင်းကို ပုံမှန်အလေ့အထတစ်ခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းသည် ရှရီအသ်အရ မမှန်ကန်ပါ။ တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) သည် ကဗရ်နှစ်ခုပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းစိမ်းများ တင်ခဲ့ကြောင်း ဆွဟီးဟ် ဟဒီးစ်တော်များမှ သက်သေရှိသော်လည်း၊ မုဟဒ်ဒိစ် များနှင့် ဖကီဟ် ပညာရှင်များက ဤဖြစ်ရပ်သည် ကိုယ်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) နှင့်သာ သီးသန့်သက်ဆိုင်ကြောင်း အဆုံးအဖြတ်ပေးထားပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကိုယ်တော်မြတ်အား ထိုကဗရ်နှစ်ခုစလုံး ပြစ်ဒဏ် (အဇာဗ်) ခံနေရကြောင်း ဝဟီ (ဗျာဒိတ်တော်) မှတစ်ဆင့် အသိပေးခံရပြီး၊ သစ်ကိုင်း မခြောက်သွေ့မချင်း ပြစ်ဒဏ် လျော့ပါးသက်သာခွင့်ရမည်ကိုလည်း သိရှိတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဆွဟာဗဟ် (ရသွိယလ္လာဟု အန်ဟွမ်) တို့သည် ကိုယ်တော်မြတ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သာမန်ကဗရ်များအပေါ် ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို အလေ့အထအဖြစ် မပြုလုပ်ခဲ့ကြပါ။ ထို့ကြောင့် သာမန် မွတ်စလင်များအနေဖြင့် ကဗရ်များပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းများ၊ အပင်များ မတင်သင့်ပါ၊ ၎င်းကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမည်။

(၅) ကွယ်လွန်သူများ၏ ဝိညာဉ်များသည် ၎င်းတို့၏ သက်ရှိထင်ရှားရှိနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အချို့သော လုပ်ရပ်များနှင့် အခြေအနေများကို သိရှိနိုင်ခွင့် ရှိပါသည်။ ဆွေမျိုးများက ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်ပါက ကွယ်လွန်သူ၏ ဝိညာဉ်သည် ဝမ်းမြောက်ပြီး၊ မကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ပါက ဝမ်းနည်းကြေကွဲရပါသည်။ ထို့ကြောင့် အခက်အခဲတစ်ခုခုကြောင့် ကွယ်လွန်သူ၏ ကဗရ်သို့ သွားရောက်ခြင်း ရက်အနည်းငယ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကွာဟသွားပါက၊ ထိုသို့ ကွာဟသွားခြင်းကြောင့် ကွယ်လွန်သူ ဝမ်းနည်းပူဆွေးရမည်ဟု တိကျစွာ မဆိုနိုင်ပါ။ သူမ၏ အတွင်းစိတ်အခြေအနေ အတိအကျကို ကျွန်ုပ်တို့ မသိနိုင်ပါ။ သို့သော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ပေးသနားတော်မူသော စွမ်းအားဖြင့် သူမသည် ကျန်ရစ်သူများ၏ အခြေအနေများကို သိရှိနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်နိုင်ပါသည်။

(၆) အာလမေ အရ်ဝါဟ် (عالمِ ارواح - ဝိညာဉ်ကမ္ဘာ) ဆိုသည်မှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က လူသားများ၏ ဝိညာဉ်များကို ဖန်ဆင်းထားတော်မူသော ကမ္ဘာကို ဆိုလိုပါသည်။ ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်တွင် 'မီဆာကေ အလတ်စ်သ်' (میثاقِ اَلَسْت - အလတ်စ်သ် ပဋိညာဉ်) အကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်- ﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا بَلَىٰ شَهِدْنَآ﴾ (الأعراف: 172) ဤအာယသ်တော်အရ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အာဒမ်၏ သားသမီးများထံမှ ကတိကဝတ်တစ်ခု ရယူခဲ့ကြောင်း သိရပြီး ၎င်းကို 'မီဆာကေ အလတ်စ်သ်' ဟု ခေါ်ပါသည်။ သို့သော် အာလမေ အရ်ဝါဟ် ၏ အပြည့်အစုံ အခြေအနေ၊ ၎င်း၏ နေရာ၊ ဝိညာဉ်များ၏ အချင်းချင်း ပုံပန်းသဏ္ဍာန်နှင့် ထိုနေရာရှိ အခြေအနေအားလုံးသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အသိဉာဏ်နှင့် အာရုံခံစားမှု အတိုင်းအတာထက် ကျော်လွန်နေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကုရ်အာန်နှင့် ဟဒီးစ်မှ တိကျသော အထောက်အထားမရှိဘဲ မည်သည့်အချက်ကိုမျှ အတိအကျ ပြောဆို၍ မရပါ။

အာလမေ ဗရ်ဇတ်ခ် (عالمِ برزخ) နှင့် ကဗရ်ကမ္ဘာ လူသေဆုံးပြီးနောက် သူ၏ဆက်သွယ်မှုသည် ဤလောကီကမ္ဘာနှင့် ပြတ်တောက်သွားပြီး အခြားကမ္ဘာတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းသွားပါသည်။ ၎င်းကို 'အာလမေ ဗရ်ဇတ်ခ်' သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် 'ကဗရ်ကမ္ဘာ' ဟု ခေါ်ပါသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူကြုံတွေ့ရသမျှသည် ထိုဗရ်ဇတ်ခ် ကမ္ဘာတွင်သာ ဖြစ်ပါသည်။ လောကီဘဝတွင် သူဖြတ်သန်းခဲ့သော အမလ် (လုပ်ရပ်) များအလိုက် ဗရ်ဇတ်ခ် ကမ္ဘာတွင် သူ၏အတွက် သက်သာရာရမှု သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ခံရမှုများ ကြုံတွေ့ရပါမည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မိမိ၏ ဉာဏ်တော် (ဟစ်က်မသ်) ဖြင့် ဤကမ္ဘာကို သာမန်လူသားများ၏ အမြင်အာရုံမှ ဖုံးကွယ်ထားတော်မူပါသည်။ ထို့ကြောင့် မယစ်သ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ရှေ့တွင် ရှိနေသော်လည်း ၎င်းအပေါ် ကျရောက်နေသော ပြစ်ဒဏ် သို့မဟုတ် သက်သာခွင့်ကို ကျွန်ုပ်တို့ ယေဘုယျအားဖြင့် မခံစား၊ မမြင်တွေ့ရပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ မမြင်ရ၊ မခံစားရခြင်းကြောင့် ကွယ်လွန်သူသည် သက်သာခွင့် သို့မဟုတ် နာကျင်မှုကို မခံစားရဟု မဆိုလိုပါ။ ဗရ်ဇတ်ခ် ဘဝသည် အမှန်တကယ် လက်တွေ့ဘဝဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်း၏သဘောသဘာဝသည် လောကီဘဝနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားပါသည်။ သူတော်ကောင်းအတွက် ဗရ်ဇတ်ခ် သည် သက်သာရာရမှုနှင့် ဇိမ်ခံရာနေရာဖြစ်ပြီး၊ လူဆိုးအတွက် ပြစ်ဒဏ်ခံရမည့်နေရာ ဖြစ်ပါသည်။ ဟဒီးစ်တော်များတွင် ကဗရ်၏ ပြစ်ဒဏ်ကို လူနှင့် ဂျင်န် (Jinn) မှလွဲ၍ အခြားဖန်ဆင်းခံအားလုံး ကြားသိခံစားရကြောင်း လာရှိပါသည်။ လူနှင့် ဂျင်န် များသည် ရှရီအသ်၏ တာဝန်ပေးခံရသူများ (မုကလ္လဖ်) ဖြစ်သောကြောင့် ဤအခြေအနေကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့မှသာ မမြင်ရဘဲ ယုံကြည်မှု (အီမာန် ဗိလ် ဂိုက်ဗ်)၊ စမ်းသပ်မှုနှင့် လူ၏ ရွေးချယ်ခွင့်များ ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ သူသည် မိမိ၏ ရွေးချယ်မှုဖြင့် ကောင်းသောလမ်း သို့မဟုတ် ဆိုးသောလမ်းကို ရွေးချယ်ကာ ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အပြစ်ဒဏ်ကို ထိုက်တန်သူ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

ဆွိရာသ် (صراط) တံတား အာခိရသ် (နောင်တမလွန်) တွင် ဆွိရာသ် တံတား တည်ရှိမည်ဆိုခြင်းသည် အဟ်လွတ်စ် စွန္နသ် ဝလ် ဂျမာအသ် ၏ အလိုအရ အတည်ပြုထားသော ယုံကြည်ချက် (အကီဒါဟ်) ဖြစ်ပါသည်။ ဆွိရာသ် တံတားသည် အမှန်တကယ် တံတားဖြစ်ပြီး မုအ်မင်န် (ယုံကြည်သူ) များသည် မိမိတို့၏ အီမာန်နှင့် အမလ် အလိုက် ၎င်းကို ဖြတ်ကူးကြရပါမည်။ ခိုင်မာသော ဆွဟီးဟ် ဟဒီးစ်တော်များတွင် ၎င်းသည် 'ဆံပင်ထက် သေးငယ်ပြီး၊ ဓားထက် ထက်မြက်ကြောင်း' ဖော်ပြထားပါသည်။ သို့သော် လူထုအကြားတွင် "ဆံပင်ထက်သေး၊ ဓားထက်ထက်၊ ရေထက်နူးညံ့" ဟု ကျော်ကြားနေသော စကားရပ်များအနက် ပထမ အရည်အသွေး နှစ်ခုသည် ဟဒီးစ်တော်များတွင် အမှန်တကယ် ပါရှိသော်လည်း၊ "ရေထက်နူးညံ့သည်" ဟူသောအချက်မှာ ဆွဟီးဟ် ဟဒီးစ်များမှ သက်သေမရှိပါ။ ထို့အတူ ဆွိရာသ် တံတား၏ အရှည် (အကွာအဝေး) နှင့် ပတ်သက်၍ အချို့သော ဆင့်ပြန်ချက်များတွင် နှစ်သုံးထောင် ခရီးဟု လာရှိပြီး၊ အိဗ်နိ အစာကိရ် (رحمه اللہ) က 'သာရီးခ် ဒမစ်ရှ်က်' (تاریخ دمشق) တွင် ဟဇရသ် ဖုဇိုင်းလ် ဗင်န် အိယားဇ် (رحمه اللہ) ထံမှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ ဆွိရာသ် တံတား၏ ခရီးသည် နှစ်တစ်သောင်းခွဲ ခရီးဖြစ်သည် (အပေါ်သို့တက်ရန် နှစ်ငါးထောင်၊ အောက်သို့ဆင်းရန် နှစ်ငါးထောင်၊ ညီညာသောလမ်းတွင် နှစ်ငါးထောင်)။ သို့သော် ဤဆင့်ပြန်ချက်များသည် ဆွဟီးဟ် မရ်ဖူအ် ဟဒီးစ်များမှ တိကျခိုင်မာစွာ သက်သေမရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဆွိရာသ် တံတားအပေါ် ယုံကြည်ရန် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော်လည်း၊ ၎င်း၏ အပြည့်အစုံ အခြေအနေနှင့် အသေးစိတ်ကိုမူ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သာလျှင် အသိဆုံးဖြစ်တော်မူပါသည်။

ဟရှရ်၊ နရှရ် နှင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း ကေယာမသ်နေ့တွင် ဟရှရ် (حشر - စုဝေးခြင်း)၊ နရှရ် (نشر - ပြန်လည်ရှင်သန်ထမြောက်ခြင်း)၊ စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း (حساب و کتاب) နှင့် မီဇာန် (میزان - အမလ်များ ချိန်တွယ်ခြင်း) တို့သည်လည်း အတည်ပြုထားသော ယုံကြည်ချက်များတွင် ပါဝင်ပါသည်။ ဟရှရ် ဆိုသည်မှာ ကေယာမသ်နေ့တွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် လူသားအားလုံးကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေပြီး နေရာတစ်ခုတည်းတွင် စုဝေးစေခြင်းကို ဆိုလိုပြီး၊ နရှရ် ဆိုသည်မှာ သေဆုံးသူများ ကဗရ်များမှ ပြန်လည်ရှင်သန် ထမြောက်လာခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ ကေယာမသ် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် ရှေးဦးလူမှ နောက်ဆုံးလူအထိ အားလုံးသည် ဟရှရ် ကွင်းပြင်တွင် စုဝေးကြရမည်ဖြစ်ပြီး လူတိုင်းသည် မိမိတို့၏ အမလ် (လုပ်ရပ်) များကို စစ်ဆေးခံရမည် ဖြစ်ပါသည်။ လူသားများ လောကီဘဝတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှသော ကောင်းမှု၊ ဆိုးမှုအားလုံးသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အသိဉာဏ်တော် (အိလ်မ်) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးဖြစ်ကာ ကေယာမသ်နေ့တွင် ထိုအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချမည် ဖြစ်ပါသည်။

(၇) ဝိညာဉ် (ရူးဟ်) နှင့် ပတ်သက်၍ တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) အား မေးမြန်းခံရသောအခါ၊ ကိုယ်တော်မြတ်သည် ဝိညာဉ်၏ အမှန်တရားကို မိမိကိုယ်တိုင် မဖြေကြားဘဲ ဝဟီ (ဗျာဒိတ်တော်) ကို စောင့်ဆိုင်းတော်မူခဲ့ပါသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်တွင် ဤသို့ ကျမှန်းတော်မူခဲ့သည်- ﴿وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾ (الإسراء: 85) (အဓိပ္ပာယ်- အို- တမန်တော်... ၎င်းတို့သည် သင့်အား ဝိညာဉ် (ရူးဟ်) နှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းကြသည်။ သင်ဖြေကြားလိုက်ပါ- ဝိညာဉ်သည် ငါ၏အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်မှ ဖြစ်သည်။ အသင်တို့သည် အနည်းငယ်မျှသော ပညာကိုသာ ပေးသနားခံထားရသည်။)

ဝိညာဉ်နှင့် ပတ်သက်သော ဟဒီးစ်တော် ဆွဟီးဟ် ဗုခါရီ အပါအဝင် အခြားသော ဟဒီးစ်ကျမ်းများတွင် ဤဆင့်ပြန်ချက် ပါရှိပါသည်- "عن عبد الله، قال: بينا أنا أمشي مع النبي صلى الله عليه وسلم في خرب المدينة وهو يتوكأ على عسيب معه، فمر بنفر من اليهود فقال بعضهم لبعض: سلوه عن الروح، وقال بعضهم: لا تسألوه لا يجيء فيه بشيء تكرهونه، فقال بعضهم: لنسألنه، فقام رجل منهم، فقال: يا أبا القاسم! ما الروح؟ فسكت فقلت: إنه يوحى إليه، فقمت فلما انجلى عنه قال: ﴿وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾" (အဓိပ္ပာယ် - အဗ်ဒွလ္လာဟ် (အိဗ်နိ မတ်စ်အူးဒ်) (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟု) မှ ဆင့်ပြန်သည်- "ငါသည် တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) နှင့်အတူ မဒီနဟ်မြို့၏ အပျက်အစီးနေရာများတွင် လမ်းလျှောက်နေစဉ် ကိုယ်တော်မြတ်သည် စွန်ပလွံခက်ကို ထောက်လျက် သွားနေတော်မူသည်။ ယဟူဒီ (ဂျူး) အချို့အနီးမှ ဖြတ်သွားသောအခါ ၎င်းတို့အနက် အချို့က အချင်းချင်း 'သူ့ကို ဝိညာဉ်အကြောင်း မေးကြည့်ကြ' ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က 'မမေးကြပါနှင့်၊ သူက မင်းတို့မနှစ်သက်တာ တစ်ခုခု ပြောသွားလိမ့်မည်' ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က 'ငါတို့ သေချာပေါက် မေးမည်' ဟု ဆိုကာ ၎င်းတို့အနက်မှ လူတစ်ဦးထရပ်ပြီး 'အို- အဗုလ်ကာစင်မ် (တမန်တော်မြတ်)၊ ဝိညာဉ်ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း' ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်မြတ်သည် တိတ်ဆိတ်သွားတော်မူသည်။ (အိဗ်နိ မတ်စ်အူးဒ် ဆိုသည်မှာ) ကိုယ်တော်မြတ်အပေါ် ဝဟီ ကျရောက်နေပြီဟု ငါသိလိုက်၍ ငါလည်း မတ်တတ်ရပ်နေလိုက်သည်။ ထိုအခြေအနေ ပြီးဆုံးသွားသောအခါ ကိုယ်တော်မြတ်က (အထက်ပါ အာယသ်တော်ကို) ဖတ်ပြတော်မူခဲ့သည်။)

ဝိညာဉ်၏ အမှန်တရား ဤအာယသ်တော်အရ ဝိညာဉ်သည်လည်း အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ဖန်ဆင်းခံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဖြစ်တည်မှုသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်ဖြင့်သာ ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ ဝိညာဉ်၏ အပြည့်အစုံ အမှန်တရားနှင့် သဘောသဘာဝကို နားလည်ရန် လူသားများအတွက် မလွယ်ကူပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်ကြားထားသည်မှာ ﴿وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾ "အသင်တို့သည် အနည်းငယ်မျှသော ပညာကိုသာ ပေးသနားခံထားရသည်" ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။ နှောင်းခေတ်များတွင် ဒဿနိကဗေဒပညာရှင်များ၊ ပညာတတ်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက မိမိတို့၏ ပညာဉာဏ် အတိုင်းအတာအရ ဝိညာဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ထင်မြင်ချက်များ ပေးခဲ့ကြပြီး၊ ဝိညာဉ် ပြဿနာနှင့် ပတ်သက်၍ သီးခြား စာအုပ်စာတမ်းများလည်း ရေးသားခဲ့ကြပါသည်။ အလားတူ သဖ်စီးရ် ပညာရှင်များတွင်လည်း အုပ်စုနှစ်စု ကွဲပြားပါသည်။ အချို့သော သဖ်စီးရ် ပညာရှင်များက ဤကိစ္စတွင် အသေးစိတ်နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ လေ့လာခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အကျဉ်းချုပ်ကိုသာ လက်ခံရန် ဦးစားပေးကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျွမ်ဟူးရ် (များပြားသော) ပညာရှင်များက ﴿قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي﴾ ကို ထောက်ရှု၍ ဤကိစ္စတွင် တိတ်ဆိတ်စွာနေခြင်း (စကူးသ် လုပ်ခြင်း) ကိုသာ အဖ်ဇွလ် (ပို၍ ကောင်းမွန်မွန်မြတ်မှု) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါသည်။

ကွယ်လွန်သူ၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ (ဆွေမျိုးဆက်စပ်မှု)၊ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံမှုနှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်မှုဆိုင်ရာ ရှရီအသ် ပညတ်ချက် (၈) အကယ်၍ ဇနီးမောင်နှံတွင် သားသမီး မရှိဘဲ ဇနီးသည် ကွယ်လွန်သွားပါက၊ ခင်ပွန်းအနေဖြင့် ကွယ်လွန်သူဇနီး၏ မိသားစုဝင်များ (အထူးသဖြင့် သူမ၏ မိဘများ၊ မောင်နှမများနှင့် အခြားဆွေမျိုးများ) နှင့် မိမိစွမ်းနိုင်သမျှ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော ဆက်သွယ်မှုများကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် ရှရီအသ်အရ မှန်ကန်ပြီး နှစ်သက်ဖွယ် (မွတ်စ်သဟဗ်) ဖြစ်ပါသည်။ 'ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ' (صلہ رحمی) ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်မှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ သတင်းမေးမြန်းခြင်းနှင့် ကောင်းကျိုးလိုလားခြင်း၊ စွမ်းနိုင်သမျှ ကူညီခြင်းနှင့် တွေ့ဆုံခြင်းများဖြင့် ဆက်ဆံရေးကို ခိုင်မြဲစေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သွေးသားဆွေမျိုးများတွင် အနီးအဝေး အားလုံး အကျုံးဝင်သော်လည်း၊ ပိုမိုနီးစပ်သော ဆွေမျိုး၏ ရပိုင်ခွင့် (ဟက်က်) မှာ ပို၍ ကြီးမားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဇနီးကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်လည်း သူမ၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်း၊ သင့်လျော်သော အဆက်အသွယ် ရှိနေခြင်းသည် ကုသိုလ်ရစေမည့် အလုပ်ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ဤကိစ္စတွင် ရှရီအသ်၏ ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ပရ်ဒါ (လုံခြုံစွာ နေထိုင်ခြင်း) စည်းကမ်းများကို အပြည့်အဝ လိုက်နာရန် လိုအပ်ပါသည်။ အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ၏ မောင်နှမများက တူမများ သို့မဟုတ် အခြားသူတစ်ဦးဦး၏ စကားကြောင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့် ရှရီအသ်အရ ခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ စလာမ်ပေး စကားပြောခြင်းများကို ရပ်တန့်ခြင်းများ ပြုလုပ်ပါက၊ သူတစ်ပါးစကားကြောင့် ဤသို့ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မမှန်ကန်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆွေမျိုးများနှင့် ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ ပြုလုပ်ရန် အမိန့်ရှိထားပြီး၊ ခိုင်လုံသော ရှရီအသ် အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်း (ကသ်အေ ရဟ်မီ) ကို တားမြစ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ကသ်အေ ရဟ်မီ (قطع رحمی) ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးများ၏ ရပိုင်ခွင့်များကို မပေးအပ်ခြင်း၊ ၎င်းတို့နှင့် ဆိုးရွားစွာ ဆက်ဆံခြင်းနှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ၎င်းအတွက် ရှရီအသ်တွင် ပြင်းထန်သော သတိပေးချက်များ (ဝအီးဒ် များ) လာရှိထားပါသည်။ သို့သော် ဆွေမျိုးတစ်ဦးဦးနှင့် အဆက်အသွယ် လုပ်ခြင်းကြောင့် သာသနာရေး သို့မဟုတ် လောကီရေးရာတွင် ထင်ရှားသော ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိနေခြင်း၊ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးအား ထင်ရှားသော အပြစ် (ဖစ်စ်က်၊ ဖုဂျူးရ်) မှ တားဆီးရန်အတွက် ရှရီအသ်၏ လိုအပ်ချက်အရ ယာယီအားဖြင့် အဆက်အသွယ်ကို ကန့်သတ်ထားခြင်းမျိုးဆိုပါက သီးခြား ကိစ္စဖြစ်ပါသည်။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ရန်ငြိုးများ၊ တစ်စုံတစ်ဦးကို ဆန့်ကျင်လိုမှု သို့မဟုတ် အခြားသူများ၏ စကားကြောင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်းသည် ဤကင်းလွတ်ခွင့်တွင် အကျုံးမဝင်ပါ။ အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူ၏ မောင်နှမများက သင့်အား အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်လိုက်သော်လည်း၊ သင့်ဘက်မှ ရှရီအသ်အရ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ရန် လိုအပ်သည့် မည်သည့်လုပ်ရပ်မျှ မရှိခဲ့ပါက၊ သင်၏ဘက်မှလည်း ၎င်းတို့အား ပြန်လည်၍ အဆက်အသွယ် မဖြတ်တောက်သင့်ပါ။ သင့်ဘက်မှ စလာမ်ပေးခြင်း၊ သတင်းမေးခြင်း၊ သင့်လျော်သော အချိန်များတွင် ဆက်သွယ်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းများကို စွမ်းနိုင်သမျှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားသင့်ပါသည်။ အမှန်တကယ် စစ်မှန်သော 'ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ' ဆိုသည်မှာ အခြားသူများက အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ထားသော်လည်း မိမိဘက်မှ ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ သင်က မိမိဘက်မှ အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ရန်၊ စလာမ်ပေး စကားပြောရန်နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့က တုံ့ပြန်ရန် သို့မဟုတ် ဆက်သွယ်ရန် သဘောမတူပါက၊ သင်၏ စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းထက် ကျော်လွန်သွားသောအရာအတွက် သင့်အပေါ် တာဝန်မရှိတော့ပါ။ ဤအခြေအနေမျိုးတွင် ၎င်းတို့၏ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်မှု အပြစ် (ဂုနာဟ်) သည် သင့်အပေါ် ကျရောက်မည်မဟုတ်ဟု မျှော်လင့်ရပါသည်။ သို့သော် သင်၏ဘက်မှလည်း အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်မှုကို ပိုမိုကြီးထွားစေမည့် စကား သို့မဟုတ် လုပ်ရပ်မျိုး မပြုလုပ်သင့်ပါ။ ဥပမာ - "ယခုမှစ၍ ကျွန်တော်တို့နှင့် ခင်ဗျားတို့ ဘာမှမပတ်သက်တော့ဘူး" ဟု ပြောဆိုခြင်း၊ စလာမ်ပေး စကားပြောခြင်းကို လုံးဝ ရပ်တန့်လိုက်ခြင်း စသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမည်。 ထို့ကြောင့် မေးမြန်းထားသော အခြေအနေတွင် သင့်အတွက် ရှရီအသ်နည်းလမ်းမှာ - ကွယ်လွန်သူ၏ မိသားစုဝင်များနှင့် မိမိဘက်မှ ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ နှင့် ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံမှုကို စွမ်းနိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းထားပါ။ ၎င်းတို့က အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခြင်းအတွက် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် သင်က ပြန်လည် အဆက်အသွယ် မဖြတ်တောက်ပါနှင့်။ စလာမ်ပေး စကားပြောခြင်းနှင့် ကောင်းကျိုးလိုလားခြင်း တံခါးကို ဖွင့်ထားပါ။ အကယ်၍ သင်ကြိုးပမ်းပါလျက်နှင့် ၎င်းတို့က အဆက်အသွယ် မလုပ်ပါက သင်သည် မိမိစွမ်းနိုင်သမျှ ဆွိလာဟ် ရဟ်မီ ၏ တာဝန်ကို ကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် အင်ရှာအလ္လာဟ် (တာဝန်မှ) လွတ်ကင်းမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ရွေးချယ်မှုအတွက် သင့်အား စစ်ဆေးမေးမြန်းမည် မဟုတ်ပါ။

(အထက်ပါအဖြေအတွက် ကျမ်းကိုးကားချက်များ)

မစ်ရှ်ကာသွလ် မဆွာဗီးဟ် ကျမ်းတွင် -

"و عن سعد بن عبادة قال: يا رسول الله إن أم سعد ماتت، فأي الصدقة أفضل؟ قال:"الماء" فحفر بئراً وقال: هذه لأم سعد. رواه أبو داود والنسائي."

(ဘာသာပြန် - ဟဇရသ် စအ်ဒ် ဗင်န် အုဗာဒါဟ် (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟု) သည် တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) ထံတော်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး "ကျွန်ုပ်၏ မိခင် ကွယ်လွန်သွားပါပြီ၊ သူမအတွက် မည်သည့် ဆွဒကာ (ဒါန) က အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါသနည်း" ဟု မေးမြန်းရာ၊ ကိုယ်တော်မြတ်က "ရေ" ဟု ဖြေကြားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ရေတွင်းတစ်တွင်း တူးစေပြီး "ဤသည်မှာ စအ်ဒ် ၏ မိခင်အတွက် ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုခဲ့ပါသည်။ (အဘူဒါဝူးဒ် နှင့် နစာအီ))

ဆွဟီးဟ် မွတ်စလင် ကျမ်းတွင် -

"عن أبي سعيد ...قيل: يا رسول الله! وما الجسر؟ قال "دحض مزلة. فيه خطاطيف وكلاليب وحسك. تكون بنجد فيها شويكة يقال لها السعدان. فيمر المؤمنون كطرف العين وكالبرق وكالريح وكالطير وكأجاود الخيل والركاب... قال أبو سعيد: بلغني أن الجسر أدق من الشعرة وأحد من السيف."

(ဘာသာပြန် - အဘူ စအီးဒ် အလ်-ခုဒ်ရီ (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟု) ထံမှ ဆင့်ပြန်သည်- "အို- တမန်တော်မြတ်၊ တံတား (ဆွိရာသ်) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း" ဟု မေးမြန်းရာ ကိုယ်တော်မြတ်က "၎င်းသည် ချော်လဲလွယ်သော နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ချိတ်များ၊ ကောက်ကြောင်းများနှင့် နဂျ်ဒ် (نجد) တွင် ပေါက်လေ့ရှိသော စအ်ဒါန်း (سعدان) ခေါ် ဆူးများ ပါရှိမည်။ မုအ်မင်န် (သက်ဝင်ယုံကြည်သူ) များသည် မျက်တောင်ခတ်သကဲ့သို့၊ လျှပ်စီးလက်သကဲ့သို့၊ လေကဲ့သို့၊ ငှက်ကဲ့သို့၊ မြင်းကောင်းများကဲ့သို့၊ ကုလားအုတ်များကဲ့သို့ ဖြတ်သန်းသွားကြမည်... " အဘူ စအီးဒ် က ဆက်လက်၍ "ထိုတံတားသည် ဆံပင်ထက်သေးငယ်ပြီး ဓားထက် ထက်မြက်ကြောင်း ကျွန်ုပ်ထံ သတင်းရောက်ရှိထားသည်" ဟု ဆိုခဲ့ပါသည်။)

မဆွာဗီးဟုစ် စွန္နဟ် ကျမ်းတွင် -

"قال رسول الله صلى الله عليه وسلم خلق الله الخلق، فلما فرغ منه قامت الرحم، فأخذت بحقوي الرحمان، فقال: مه؟ قالت: هذا مقام العائذ بک من القطیعة... متفق علیه.“

(ဘာသာပြန် - "အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ဖန်ဆင်းခံများကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီးသောအခါ ရဟ်မ် (رحم - ဆွေမျိုးဆက်စပ်မှု) သည် မတ်တတ်ရပ်၍ "ဤသည်မှာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခံရခြင်းဘေးမှ အရှင်မြတ်ထံ ခိုလှုံသူ၏ နေရာဖြစ်သည်" ဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က "သင့်အား ဆက်သွယ်သူကို ငါအရှင်မြတ် ဆက်သွယ်မည်၊ သင့်အား ဖြတ်တောက်သူကို ငါအရှင်မြတ် ဖြတ်တောက်မည်ကို သင် သဘောမကျဘူးလား" ဟု မေးရာ၊ ရဟ်မ် က "သဘောကျပါသည် အရှင်" ဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ထိုအခါ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က "၎င်းသည် သင့်အတွက် အတည်ဖြစ်ပြီ" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။)

ဖသဝါ ရှာမီ ကျမ်းတွင် -

"(ولو مات وعليه صلوات فائتة وأوصى بالكفارة يعطى لكل صلاة نصف صاع من بر) كالفطرة..."

(ဘာသာပြန် - "အကယ်၍ လူတစ်ဦးသေဆုံးသွားပြီး သူ၏အပေါ်တွင် ကွာဇာ နမာဇ်များ ကျန်ရှိနေကာ ကဖ်ဖာရဟ် (ဖိဒ်ယဟ်) ပေးရန် ဝဆွီယသ် ထားခဲ့ပါက၊ နမာဇ်တစ်ကြိမ်လျှင် ဂျုံ နို့ဝက် (ဆွဒကာသွလ် ဖိသိရ် ကဲ့သို့) ပေးဆောင်ရမည်။ ...")

အဟ်ဝါလု အဟ်လိလ် ကုဗူးရ် ဝအဟ်ဝါလူ အဟ်လိဟာ အိလန် နုရှူးရ် (အိဗ်နိ ရဂျဗ် အလ်-ဟမ်ဗလီ) ကျမ်းတွင် -

"‌فهؤلاء ‌السلف ‌كلهم ‌صرحوا بأن الروح تعاد إلى البدن عند السؤال وصرح بمثل ذلك طوائف من الفقهاء والمتكلمين..."

(ဘာသာပြန် - "ရှေးပညာရှင်ကြီးများ အားလုံးက မေးမြန်းစစ်ဆေးချိန် (ကဗရ်တွင်) ဝိညာဉ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးကြောင်း အတိအလင်း မိန့်ဆိုထားကြသည်။ ဖကီဟ် ပညာရှင်များနှင့် အကီဒါဟ် ပညာရှင်များစွာကလည်း ဤအတိုင်းပင် မိန့်ဆိုထားကြသည်။")

မစ်ရှ်ကာသွလ် မဆွာဗီးဟ် ကျမ်းတွင် -

"وعن عثمان رضي الله عنه قال: كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا فرغ من دفن الميت وقف عليه فقال: استغفروا لأخيكم، ثم سلوا له بالتثبيت، فإنه الآن يسأل."

(ဘာသာပြန် - ဟဇရသ် အုစ်မာန် (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟု) မှ ဆင့်ပြန်သည်- "တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟု အလိုင်ဟိ ဝစလ္လမ်) သည် မယစ်သ်ကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ပြီးသောအခါ ၎င်းအနီးတွင် ရပ်လျက် 'အသင်တို့၏ ညီနောင်အတွက် အပြစ်များ ခွင့်လွှတ်ပေးရန် (အိစ်သိဂ်ဖာရ်) တောင်းခံပေးကြပါ။ ထို့နောက် သူ၏ နှုတ်လျှာခိုင်မြဲစေရန် ဒုအာ လုပ်ပေးကြပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယခုအခါ သူ့အား မေးမြန်းစစ်ဆေးနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်' ဟု မိန့်ကြားတော်မူလေ့ရှိသည်။")

ဖသဝါ ရှာမီ ကျမ်းတွင် -

"ويستحب …… بعد دفنه للدعاء والقراءة بقدر ما ينحر الجزور ويفرق لحمه."

(ဘာသာပြန် - "သင်္ဂြိုဟ်ပြီးနောက် ကုလားအုတ်တစ်ကောင်လှီးဖြတ်၍ အသားဝေငှနိုင်လောက်သည့် အချိန်ပမာဏအထိ (ကဗရ်အနီးတွင်) ရပ်လျက် ဒုအာ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် (ကုရ်အာန်) ဖတ်ရွတ်ခြင်းသည် မွတ်စ်သဟဗ် (နှစ်သက်ဖွယ်) ဖြစ်သည်။")

ဖသဝါ မဟ်မူဒီယဟ် တွင် -

"ظاہرتو یہی ہے کہ اس دنیاوی جسم میں روح لوٹائی جاتی ہے،چنانچہ روایات میں ہے کہ مردہ کودفن کرکے جب اس کے اصحاب لوٹتےہیں تووہ قرع نعال کو سنتاہے۔۔۔"

(ဘာသာပြန် - "ထင်ရှားသည်မှာ ဤလောကီခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ပင် ဝိညာဉ်ကို ပြန်လည်ထည့်သွင်းပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟဒီးစ်တော်များတွင် မယစ်သ်ကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီး လူများပြန်သွားကြသောအခါ သူသည် ဖိနပ်သံများကို ကြားရကြောင်း လာရှိပါသည်။ ... တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများ သင်ခန်းစာယူနိုင်ရန် အချို့လူများအပေါ် ကဗရ်၏ ပြစ်ဒဏ်ကို (လောကီတွင်) ထင်ရှားစေပါသည်။ ဤအထောက်အထားများအားလုံးအရ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤခန္ဓာကိုယ်၊ ဤမြေကျင်း (ကဗရ်) တွင်ပင် ပြစ်ဒဏ်ကျရောက်ကြောင်း သိရပါသည်။ ...")

အွမ်ဒသုလ် ကာရီ ကျမ်းတွင် -

"أنكر الخطابي ومن تبعه وضع الجريد اليابس، وكذلك ما يفعله أكثر الناس من وضع ما فيه رطوبة من الرياحين والبقول ونحوهما على القبور ليس بشيء"

(ဘာသာပြန် - "အလ္လာမာ ခတ်တွာဗီ နှင့် သူ၏ နောက်လိုက်များက ကဗရ်များပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းခြောက်များ တင်ခြင်းကို တားမြစ်ထားကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ လူအများစု ပြုလုပ်လေ့ရှိသော ကဗရ်များပေါ်တွင် စိုစွတ်သော ပန်းများ၊ သစ်ပင်များ စသည်တို့ကို တင်ခြင်းသည်လည်း အခြေအမြစ်မရှိပါ။ (တမန်တော်မြတ်နှင့်သာ သီးသန့်သက်ဆိုင်သည်)။")

ဖသဝါ ရှာမီ ကျမ်းတွင် -

"(ولا بأس برش الماء عليه) حفظًا لترابه عن الاندراس."

(ဘာသာပြန် - "ကဗရ်၏ မြေသားများ ပျက်စီးမသွားစေရန် ရေဖျန်းခြင်းသည် ဂျာအိဇ် (ခွင့်ပြုပိုင်ခွင့်ရှိ) ပါသည်။ တမန်တော်မြတ်သည်လည်း ဟဇရသ် စအ်ဒ် ၏ ကဗရ်၊ သားတော် အစ်ဗ်ရာဟီးမ် ၏ ကဗရ်နှင့် ဟဇရသ် အုစ်မာန် ဗင်န် မဇ်အူးန် ၏ ကဗရ်များပေါ်တွင် ရေဖျန်းခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိပါသည်။")

ဖသဝါ မဟ်မူဒီယဟ် တွင် -

"سوال: مرنے والے کو مرنے کے بعد اپنے ماں باپ سے کوئی تعلق رہتا ہے؟ الجواب حامدومصلیاً: رہتا ہے، اس طرح کہ میت کو ان کے اعمال کی اطلاع دی جاتی ہے..."

(ဘာသာပြန် - "မေး- သေဆုံးသွားသူသည် သေဆုံးပြီးနောက် မိမိ၏ မိဘများနှင့် ဆက်သွယ်မှု ရှိနေပါသလား။ ဖြေ- ရှိပါသည်။ မယစ်သ် (ကွယ်လွန်သူ) အား ၎င်းတို့၏ လုပ်ရပ်များကို အသိပေးခံရပါသည်။ အကယ်၍ လုပ်ရပ်များ ကောင်းမွန်ပါက မယစ်သ်၏ ဝိညာဉ်သည် ဝမ်းမြောက်ပြီး၊ မကောင်းပါက ဝမ်းနည်းရပါသည်။ ထိုဝိညာဉ်သည် ၎င်းတို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ဒုအာ ပြုလုပ်ပေးပါသည်။ ဤဆက်သွယ်မှုသည် မိဘများနှင့်သာ သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ ဆွေမျိုးများနှင့် သိကျွမ်းသူများအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်ပါသည်။")

(အခြားသော အကီဒါဟ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းများဖြစ်သည့် 'အကာအိဒ်ဒေ အစ္စလာမ်'၊ 'အဟ်ကာမေ အစ္စလာမ် အကလ် ကီ နဇရ် မေး' စသည့် ကျမ်းများမှ ဆွိရာသ် တံတားနှင့် ပတ်သက်သော အသေးစိတ် အထောက်အထားများကိုလည်း ဤဖသဝါတွင် ကိုးကားထားပါသည်။)

အွမ်ဒသုလ် ကာရီ ရှရ်ဟေ ဆွဟီးဟ် ဗုခါရီ (عمدة القاري شرح صحيح البخاري) ကျမ်းတွင် -

"وذكر عن ابن عمر: أن هذه العقبة جبل في جهنم، وعن الحسن وقتادة، هي عقبة في النار دون الجسر فاقتحموها بطاعة الله تعالى، وعن مجاهد والضحاك والكلبي، هي الصراط يضرب على جهنم كحد السيف مسيرة ثلاثة آلاف سنة سهلا وصعودا وهبوطا وأن بجنبيه كلاليب وخطأ طيف كشوك السعدان، وعن كعب: هي سبعون دركة في جهنم."

(ဘာသာပြန်) အိဗ်နိ အုမရ် (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟု) ထံမှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ "ဤ 'အကဗဟ်' (ခက်ခဲသော တောင်တက်လမ်း) သည် ဂျဟန္နမ် (ငရဲ) မှ တောင်တစ်ခုဖြစ်သည်။" ဟစန် နှင့် ကသာဒဟ် တို့မှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ "၎င်းသည် တံတား (ဆွိရာသ်) မတိုင်မီ ငရဲ၌ရှိသော အတားအဆီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား နာခံခြင်း (သွာအသ်) ဖြင့် ၎င်းကို ဖြတ်ကျော်ရမည်။" မုဂျာဟိဒ်၊ ဇွဟ်ဟာက် နှင့် ကလ်ဗီ တို့ထံမှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ "၎င်းသည် ဂျဟန္နမ်အပေါ်တွင် ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်စွာ ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားသော ဆွိရာသ် တံတားဖြစ်ပြီး၊ ညီညာသောလမ်း၊ အတက်လမ်း၊ အဆင်းလမ်း အားလုံးပေါင်း နှစ်သုံးထောင် ခရီးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် စအ်ဒါန်း ဆူးများကဲ့သို့သော ချိတ်များ၊ ကောက်ကြောင်းများ ရှိသည်။" ကအ်ဗ် ထံမှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ "၎င်းသည် ဂျဟန္နမ်တွင် အောက်သို့ဆင်းရသော အဆင့် ၇၀ ဖြစ်သည်။"

ဖသ်ဟုလ် ဗာရီ (فتح الباری) ကျမ်းတွင် -

"وجاء عن الفضيل بن عياض قال بلغنا أن ‌الصراط ‌مسيرة خمسة عشر ألف سنة خمسة آلاف صعود وخمسة آلاف هبوط وخمسة آلاف مستوى أدق من الشعرة وأحد من السيف على متن جهنم لا يجوز عليه إلا ضامر مهزول من خشية الله أخرجه بن عساكر في ترجمته وهذا معضل لا يثبت وعن سعيد بن أبي هلال قال بلغنا أن الصراط أدق من الشعر على بعض الناس ولبعض الناس مثل الوادي الواسع أخرجه بن المبارك وبن أبي الدنيا وهو مرسل أو معضل."

(ဘာသာပြန်) ဖုဇိုင်းလ် ဗင်န် အိယားဇ် ထံမှ ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ- "ဆွိရာသ် တံတားသည် နှစ်တစ်သောင်းငါးထောင် ခရီးဖြစ်ကြောင်း၊ အတက် နှစ်ငါးထောင်၊ အဆင်း နှစ်ငါးထောင် နှင့် ညီညာသောလမ်း နှစ်ငါးထောင် ဖြစ်ကြောင်း၊ ဂျဟန္နမ်အပေါ်တွင် ဆံပင်ထက် သေးငယ်ပြီး ဓားထက် ထက်မြက်ကြောင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ပိန်လှီနေသူမှလွဲ၍ မည်သူမျှ ၎င်းကို ဖြတ်သန်းနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ထံ သတင်းရောက်ရှိပါသည်။" (အိဗ်နိ အစာကိရ် က ဤအချက်ကို သူ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော်လည်း ဤဆင့်ပြန်ချက်မှာ မွအ်ဇွလ် (معضل - အလယ်တွင် ဆင့်ပြန်သူ နှစ်ဦးထက်ပို၍ ပြတ်တောက်နေသော) ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာမှုမရှိပါ)။ စအီးဒ် ဗင်န် အဘီဟိလာလ် ထံမှ ဆင့်ပြန်သည်မှာ- "ဆွိရာသ် တံတားသည် အချို့သူများအတွက် ဆံပင်ထက် သေးငယ်ပြီး၊ အချို့သူများအတွက်မူ ကျယ်ဝန်းသော ချိုင့်ဝှမ်းကြီးကဲ့သို့ ဖြစ်မည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ထံ သတင်းရောက်ရှိပါသည်။" (အိဗ်နိ မုဗာရက် နှင့် အိဗ်နိ အဘီဒွန္နယာ တို့က ဆင့်ပြန်ထားသော်လည်း ၎င်းမှာ မုရ်စလ် (مرسل) သို့မဟုတ် မွအ်ဇွလ် သာ ဖြစ်သည်)။

အကာအိဒ်ဒေ အစ္စလာမ် - မော်လာနာ အိဒ်ရီးစ် ကာန်ဒေလဝီ (عقائد اسلام - تالیف مولانا ادریس کاندھلویؒ) ကျမ်းတွင် -

"عقیده هفتم: پل صراط حق ہے وہ ایک پل ہوگا جس کو دوزخ کی پشت پر قائم کریں گے جو بال سے زیادہ بار یک اور تلوار سے زیادہ تیز ہو گا وزن اعمال کے بعد سب لوگوں کو اس پر سے گزرنے کا حکم ہوگا وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا مومن اس پل سے عبور کر کے بہشت میں جائیں گے اور کافر پھسل پھسل کر دوزخ میں گریں گے..."

(ဘာသာပြန်) ယုံကြည်ချက် (၇)- ဆွိရာသ် တံတားသည် အမှန်တကယ် ရှိပါသည်။ ၎င်းသည် ဂျဟန္နမ်ငရဲ၏ အပေါ်တွင် ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားမည်ဖြစ်ပြီး ဆံပင်ထက် သေးငယ်ကာ ဓားထက် ထက်မြက်မည်ဖြစ်သည်။ အမလ် (လုပ်ရပ်) များကို ချိန်တွယ်ပြီးနောက် လူအားလုံးကို ၎င်းအပေါ်မှ ဖြတ်ကူးရန် အမိန့်ပေးခံရမည်။ ﴿وَإِن مِّنكُمۡ إِلَّا وَارِدُهَا﴾ (အသင်တို့အနက်မှ ၎င်း (ငရဲ) အပေါ်သို့ ဖြတ်သန်းမသွားရမည့်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မရှိပါ)။ မုအ်မင်န် (ယုံကြည်သူ) များသည် ဤတံတားကို ဖြတ်ကူး၍ ဂျန္နသ် (ပရဒိသု) သို့ ဝင်ရောက်ကြမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကာဖိရ် (သာသနာပ) များသည် ချော်လဲ၍ ငရဲထဲသို့ ကျသွားကြမည်။ အသေးစိတ်ကို 'အစ်သ်ဟာဖ် ရှရ်ဟေ အိဟ်ယာအုလ် အုလူမ်' တွင် ကြည့်ပါ။

အလ္လာမာ ဇဗီးဒီ က မိန့်ဆိုသည်မှာ- ဆွိရာသ် တံတား၏ ဆံပင်ထက် သေးငယ်ပြီး ဓားထက် ထက်မြက်မှုသည် ဆွဟီးဟ် မွတ်စလင် (အဘူစအီးဒ် ခုဒ်ရီ မှ) နှင့် မွတ်စ်နဒ် အဟ်မဒ် (ဟဇရသ် အာအိရှဟ် မှ) တို့တွင် ဆင့်ပြန်ထားသည့်အပြင် အနတ်စ်၊ အိဗ်နိ မတ်စ်အူးဒ် နှင့် စလ်မာန် ဖာရစီ တို့ထံမှလည်း ဆင့်ပြန်ထားပါသည်။ မိုအ်သဇိလာဟ် (معتزلہ) များကမူ ဤမျှ သေးငယ်သောအရာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ဟုဆိုကာ ၎င်းကို ငြင်းပယ်ကြသည်။ အဟ်လေဟက်က် (အမှန်တရားဘက်တော်သား) များကမူ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မိမိ၏ စွမ်းအားတော်ဖြင့် ဤမျှသေးငယ်သောအရာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်စေရန် စွမ်းဆောင်နိုင်တော်မူကြောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ ﴿وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيزٖ﴾ နောင်တမလွန်ကမ္ဘာ၏ အရာခပ်သိမ်းသည် အလွန်အံ့သြဖွယ်ကောင်းပြီး စိတ်ကူးယဉ်မှုထက်ပင် ကျော်လွန်နေပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ယုံကြည်ရန် ဖရ်ဇ် ဖြစ်ပါသည်။ ငှက်များကို လေထဲတွင် ပျံသန်းစေနိုင်သောအရှင်သည် သေးငယ်သောတံတားပေါ်တွင်လည်း လမ်းလျှောက်စေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဆံပင်ထက် သေးငယ်သည်ဆိုသော ဟဒီးစ်များမှာ 'သဝါသုရ်' (متواتر - အမြင့်ဆုံးခိုင်မာမှု) အဆင့်သို့ မရောက်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဆွိရာသ် တံတားကို ယုံကြည်ရန် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော်လည်း၊ ယင်းတိကျသော အနေအထား (ဆံပင်ထက်သေးငယ်ခြင်း) ကို ယုံကြည်ရန် မဖြစ်မနေ (ဖရ်ဇ်) မဟုတ်ပါ။

ပညာရှင်အချို့က ၎င်းသည် ဖြတ်သန်းရန် အလွန်ခက်ခဲကြောင်း တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုကြပြီး၊ အချို့က ဆွိရာသ် တံတားသည် ကျယ်ဝန်းမည်ဖြစ်ကာ လက်ယာဘက်နှင့် လက်ဝဲဘက် လမ်းနှစ်သွယ်ရှိမည်ဟု ဆိုကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဆွိရာသ် တံတားသည် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပြီး မုအ်မင်န် တိုင်း ၎င်းကို ယုံကြည်ရမည်ဖြစ်ပါသည်။

အဟ်ကာမေ အစ္စလာမ် အကလ် ကီ နဇရ် မေး (احکام اسلام عقل کی نظر میں) ကျမ်းတွင် -

"حقیقت پل صراط آخرت : عالم آخرت میں ہر ایک سعید اور شقی کو متشکل کر کے دکھلایا جائے گا کہ وہ دنیا میں سلامتی کی راہوں میں چلایا اس نے ہلاکت اور جہنم کی راہیں اختیار کیں سو اس دن وہ سلامتی کی راہ جو کہ صراط مستقیم اور نہایت باریک راہ ہے..."

(ဘာသာပြန်) အာခိရသ်ရှိ ဆွိရာသ် တံတား၏ အမှန်တရား - နောင်တမလွန်ကမ္ဘာတွင် ကံကောင်းသူ (စအီးဒ်) နှင့် ကံဆိုးသူ (ရှကီ) တိုင်းအား ၎င်းတို့ လောကီတွင် လျှောက်လှမ်းခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းစဉ် (သို့မဟုတ်) ပျက်စီးခြင်းနှင့် ငရဲလမ်းစဉ်ကို ရုပ်လုံးဖော် ပြသမည် ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် 'ဆွိရာသွလ် မွတ်စ်သကီးမ်' (ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်သောလမ်း) ခေါ် ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းစဉ်သည် အလွန်သေးငယ်သော လမ်းတစ်ခုအဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှ သွေဖည်သွားခြင်းသည် အမှန်တကယ် ငရဲသို့ကျရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လောကီတွင် 'ဆွိရာသွလ် မွတ်စ်သကီးမ်' အပေါ် မလျှောက်လှမ်းနိုင်ခဲ့သူများသည် ထိုတံတားပေါ်တွင်လည်း လျှောက်လှမ်းနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် လောကီရှိ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လမ်းစဉ်၏ ပုံရိပ်ပင် ဖြစ်သည်။ လောကီတွင် ထိုဖြောင့်မတ်မှန်ကန်သောလမ်း၏ လက်ယာ၊ လက်ဝဲ နှစ်ဖက်စလုံးသည် ငရဲဖြစ်သကဲ့သို့ (ညာဘက်သို့ သွေဖည်လျှင်လည်း ငရဲ၊ ဘယ်ဘက်သို့ သွေဖည်လျှင်လည်း ငရဲ၊ တည့်မတ်စွာ လျှောက်မှသာ လွတ်မြောက်မည်)၊ အာခိရသ်တွင်လည်း ယင်းအတိုင်းပင် ရုပ်လုံးပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ လောကီတွင် ထိုလမ်းမှန်အတိုင်း လျှောက်လှမ်းခဲ့သူများသည် အာခိရသ် ဆွိရာသ်တံတားပေါ်တွင် မည်သည့် ကြောက်ရွံ့မှုမျှ ရှိမည်မဟုတ်ဘဲ လျှပ်စီးလက်သကဲ့သို့ ဖြတ်သန်းသွားကြမည်ဖြစ်သည်။

ဖကွတ်သ် ဝလ္လာဟု အအ်လမ် (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်သာလျှင် အသိဆုံးဖြစ်တော်မူ၏) ဖသဝါ အမှတ် - ١٤٤٨٠٢١٠١٨٩٢ ဒါရွလ် အိဖ်သာ - ဂျာမိအဟ် အုလူမိလ် အစ္စလာမီယဟ်၊ အလ္လာမာ မုဟမ္မဒ် ယူစုဖ် ဗနူရီ တောင်းန်။